OSMANLI DEVLETİNİN GERİLEME VE YIKILIŞ DÖNEMİ

 

 

OSMANLI DEVLETİNDE GERİLEME ve YIKILIŞ DÖNEMİ


GERİLEME DÖNEMİ PADİŞAHLARI

1.       II. Mustafa (1695–1703)

2.       III. Ahmet (1703–1730)

3.       I. Mahmut (1730–1754)

4.       III. Osman (1754–1757)

5.       III. Mustafa (1757–1774)

6.       I. Abdülhamit (1774–1789)

7.       III. Selim (1789–1807) 

GERİLEME DÖNEMİNİN ÖZELLİKLERİ

        Karlofça Antlaşmasıyla Avusturya, Lehistan ve Venedik'e verilen toprakların geri alınması amaçlanmış­tır.

        1700 İstanbul Antlaşmasıyla Rusya'ya verilen Azak'ın geri alınması hedeflenmiş ve Rusya'nın Karade­niz'de kuvvetlenmeye başlamasının engellenmesi amaçlanmıştır.

        Ordunun kuvvetlenmesi için Avrupa ordul düzeni ve tekniği örnek alınmıştır.

        Askeri yenilikler Yeniçeriler tarafından tepkiyle karşılanmıştır.

        Avusturya, Venedik, Lehistan, Safevi ve Rusya devletleriyle savaşılmıştır.

        Fransa'ya verilen kapitülasyonlar sürekli hale gelmiştir. Kapitülasyonlar diğer Avrupa devletlerine ve­rilmiştir. Bunların sonunda gümrük gelirleri azalmış ve ülke Avrupalıların açık pazarı haline gelmiştir.

        İlk kez Avrupa'daki bazı teknik gelişmelerden ya­rarlanılmaya başlanmıştır.

        Osmanlı yönetimi kaybedilen toprakların geri alı­namaması ve toprak kaybının devam etmesi üzerine Av­rupa devletleri arasındaki çatışmalardan yararlanarak el­deki toprakları korumaya çalışmıştır. Osmanlının bu poli­tikasına "denge politikası" adı verilmiştir. 

OSMANLI–RUS SAVAŞI VE PRUT ANTLAŞMASI

Savaşın Nedenleri:

1.        Rusya'nın Lehistan'ı almasına karşı çıkan İsveç Kralı'nın Osmanlı ülkesine sığınmak zorunda kalması

2.        Rusya'nın İsveç Kralını yakalamak bahanesiyle Osmanlı topraklarına saldırması

3.        Rusların Eflâk, Boğdan Beylikleriyle Sırp ve Kara­dağlıları Osmanlı'ya karşı kışkırtması

4.        Osmanlıların 1700 İstanbul antlaşmasıyla Rus­yaya kaptırdığı Azak kalesini almak istemesi

Baltacı Mehmet Paşa komutasındaki Osmanlı or­dusu Rus ordusunu Prut ırmağı yakınında kuşattı. Rusya barış teklif etti. Baltacı Mehmet Paşa Yeniçerilere güve­neme­diğinden barış önerisini kabul etti. 

Prut Antlaşmasına Göre (1711)

a)        Azak kalesi Osmanlı devletinin olacak

b)        İstanbul'daki Rus elçiliği kaldırılacak

c)        Rusya Lehistan'a müdahale etmeyecek

d)        İsveç kralı ülkesine serbest dönecek 

MORA'NIN GERİ ALINMASI

Venedikliler, Rusların teşvikiyle isyan eden Kara­dağlılara yardım etmişlerdi. Bu sırada Mora halkı da Ve­nedik baskısına karşı Osmanlı Devletinden yardım is­te­mekteydi. Ayrıca Venedik Akdeniz'de Osmanlı Devletine karşı yapılan korsanlık hareketlerini destekli­yordu. Bu olumsuzluklar üzerine Osmanlı Mora'yı aldı (1715). Ay­rıca Dalmaçya kıyılarında yeniden toprak ka­zandı. 

OSMANLI–AVUSTURYA SAVAŞI VE

PASAROFÇA ANTLAŞMASI (1718)

Nedenleri:

1.Avusturya'nın Karlofça Antlaşmasının garantörü olarak Mora'nınve Dalmaçya kıyılarını Venediklilere geri verilmesini istemesi (Karlofça Antlaşmasının Avusturya'­nın garantisinde 25 yıl sürmesi kararlaştırıl­mıştı)

2.        Osmanlı Devletinin Avusturya'nın isteklerine karşı çıkması

Avusturya'nın tehdidi üzerine, Osmanlı Avusturya'ya savaş açtı. Osmanlı ordusu Macaristan'da yapılan Pe­tervaradin Savaşını kaybetti (1716). Sadrazam Nev­şehirli Damat İbrahim Paşa barış yapılmasını uy­gun gördü. İngiltere ve Felemenk (Hollanda) hükümetle­rinin araya girmesiyle Pasarofça Antlaşması imzalandı (1718). Antlaşmaya göre;

1.        Yukarı Sırbistan, Belgrat ve Küçük Eflâk Avusturya­'ya verilecek

2.        Mora yarımadasıve Girit limanı Osmanlılarda ka­lacak

3.        Bosna ve Arnavutluk kıyılarındaki bazı limanlar Venediklilerin olacak 

1724 İSTANBUL ANTLAŞMASI

Antlaşma Ruslarla yapılmıştır. Antlaşmanın yapılma­sına yol açan gelişmeler şun­lardır:

1.        Safevilerin Azerbeycan'da ve Afganistan'da is­yan­larla karşılaşması

2.        Safevilerin isyanı bastırmakta zorluk çekmesi

3.        Rusların Kafkasya'ya girmesine karşı olan Os­manlı Devletinin Azerbeycan'a asker göndermesi

4.        Rusların, Osmanlıların Kafkasya'ya girmesine bü­yük tepki göstermesi

Osmanlı ve Rusya arasında savaş hali ortaya çı­kınca Fransa araya girdi. İstanbul Antlaşmasının ya­pılmasını sağladı. Antlaşmaya göre

a)       Dağıstan ve Hazar kıyıları Rusya'nın olacak

b)       Karabağ, Revan, Tebriz ve Gence Osmanlıların olacak

Not: 1724 İstanbul antlaşması Osmanlıların ve Rus­ların ilk defa uluslararasında işbirliğini ortaya koyan bir anlaşma oldu. 

OSMANLI–İRAN SAVAŞLARI VE

II. KASR–I ŞİRİN ANTLAŞMASI (1746)

Nedeni:

Safevilerin 1724 İstanbul antlaşmasıyla topraklarının Osmanlı ve Rusya arasında paylaşılmasına tepki gös­termesi.

Safeviler Osmanlıların aldığı toprakların bir bö­lümünü geri aldı. Sadrazam Nevşehirli Damat İbrahim Savaş kararı alınmasına rağmen gereken hazırlıkları yapma­ması nedeniyle tepkiyle karşılandı. Bu durum Pat­rona Halil isyanının bir nedeni oldu. İsyan'da Nevşehirli İb­rahim Paşa öldürüldü, III. Ahmet'in yerine I. Mahmut Padişah oldu. Bu süreçte Safevilerle savaş sür­dürüldü. Safeviler barış istedi. Ahmet Paşa Antlaşması imza­landı (1732). Antlaşmaya göre

1.        Dağıstan ve Tiflis Osmanlıların olacak

2.        Tebriz, Kirmanşah ve Hemedan Safevilere ait olacak

Afşar Türklerinin önderlerinden olan Nadir Han Ah­met Paşa antlaşmanın Safevi Devletinin aleyhine ol­du­ğunu belirterek, hükümdarı iktidardan indirerek "Şah vekili" ünvanını aldı. Osmanlı Devletine savaş açtı. Os­manlılara karşı başarılı seferler yaptı. Bağdat'ı almak is­tediğinde yenilgiye uğradı. Nadir Han savaşları sona er­mesi için barış yapılmasını istedi. Osmanlı yönetimi Avusturya ve Rusya savaşları nedeniyle barış teklifini kabul etti. 1639 yılında IV. Murat zamanında yapılan Kasr–ı Şirin antlaşması esas tutularak antlaşma yapıldı. (1746). Bu antlaşmadan sonra günümüze kadar süren bir barış dönemi başladı.

Not: Ahmet Paşa Antlaşması uygulanmamıştır

 

OSMANLI RUS VE AVUSTURYA SAVAŞLARI

BELGRAT ANTLAŞMALARI

Savaşın Nedenleri

1.        Rusya ve Avusturya'nın Osmanlı topraklarını ele geçirmek için aralarında gizli anlaşma yapmaları

2.        Rusya'nın Kırım'ı almak ve Osmanlı Ortodokslarını kendisine bağlamak istemesi

3.Avusturya'nın Sırbistan'ı ve Bosna ve Hersek'i almayı amaçlaması

4.        Rusya'nın, Osmanlılara İran savaşı için yardıma giden Kırım kuvvetlerini engellemesi

5.        Rusya'nın Kırım'a saldırmaları ve Lehistan'a ege­men olmayı amaçlaması

Osmanlı Rusların Kırım'a girmeleri üzerine, Rusya'ya savaş ilân etti. Osmanlı birlikleri Rusları Kırım'dan çıkar­dı­lar. Diğer taraftan Bosna'yı almak isteyen Avusturya yenilgiye uğradı. Osmanlılar karşı taarruzla Belgrat'ı geri aldılar. Fransa'nın araya girmesiyle Avusturya ve Rusya ile Belgrat Antlaşmaları imzalandı. 

AVUSTURYA İLE İMZALANAN BELGRAT

ANTLAŞMASI (1739)

Avusturya Temeşvar dışında Pasarofça antlaşması ile Osmanlılardan aldığı yerleri geri verdi. Rusya Avus­turya'nın savaştan çekilmesiyle yalnız kaldı. Bu sı­rada İsveç'te Osmanlı devletinden yana savaşa hazır­landı. Bu durum karşısında Rusya Fransa'nın aracılığıyla İkinci Belgrat Antlaşması imzalandı (1739). Antlaşmaya göre

a)       Azak kalesi yıkılacak, fakat Azak Rusya'nın ola­cak

b)       Rusya, Karadeniz'de savaş ve ticaret gemisi bu­lundurmayacak

c)       Rus çarı protokol bakımından Avusturya impara­toruna ve Fransa kralına eşit sayılacak

Rusya ile yapılan bu antlaşmanın ortaya koyduğu kazançlar şunlardır:

        Karadeniz Rusya'ya kapatıldı.

        Rusya'nın Avrupa'nın güçlü devletlerinden biri ol­duğunu Osmanlı kabul etti.

OSMANLI – RUS SAVAŞI (1768 – 1774)

Nedenleri

1)        Çariçe II. Katerina'nın Petro'nun yayılmacı politi­kasını izlemesi.

2)        Rusyanın Lehistanın içişlerine karışması ve ege­menliğine almak istemesi

3)        Rusyanın Karadenize inmek Kırım ve Kafkasya'yı almak istemesi

4)        Balkanlarda Rusya'ya bağlı krallıklar kurmak Ka­radağlıları ve Bosnalıları Osmanlılara karşı ayaklan­dır­mak.

5)        Leh yurtseverlerinin Rusya'nın kendinden yana kral seçtirmesine karşı Rusya'ya direniş göstermeleri, Osmanlıdan yardım istemeleri.

6)        Lehli yurtseverlerin Osmanlı topraklarına sığın­ma­ları ve Rusların izlemek bahanesiyle Osmanlı toprak­la­rına girmesi.

Rus kuvvetleri Kafkasya, Gürcistan, Ukrayna ve Ba­sarabya üzerine yürüdü.

Hotin kalesini alarak Eflak, boğdanı istila ettiler, Yaş ve Bükreşi aldılar.

Osmanlıdan yardım alamayan Kırım, Rus işgaline uğ­radı. 1771 yılında Baltık denizine de hazırlanan Rus do­nanması İngilizlerin yardımıyla Akdenize gelerek Mora Rumlarını ayaklandırdı, isyan bastırılınca Ege Denizinde Osmanlı donanmasına saldırdılar. Çeşmede Osmanlı donanmasını yaktılar (1771). Ruslar Ege Denizine ege­men oldular.

Prusya Kralı II. Frederik savaşa son vermek için Rusya ile görüşmelere başladı. Ancak anlaşma sağlan­mayınca savaş yeniden başladı.

Ruslar, Rusçuk ve Silistreyi işgal ettiler, Akdenizdeki donanmaları da Mısır'da isyancılara yardım etti. III. Mus­tafa öldü, yerine I. Abdülhamit geçti.

Ruslar Şumnu yöresinde Osmanlı ordusunun üze­rine yürüdüler. Sadrazam Muhsinzade Mehmet paşa güçlü Rus ordularına karşı konulmayacağını gördü. Barış iste­mek zorunda kaldı. Küçük Kaynarca Antlaşması imza­landı. (1774)  

Küçük Kaynarca Antlaşması Şartları  (1774)

1)        Kırım'a bağımsızlık verilecek, Kırım Hanları din bakımından Osmanlı halifesine bağlı kalacak.

2)        Kerç, Yenikale, Kılburnu Kaleleri ile Azak çevresi Rusya'ya verilecek.

3)        Rusya işgal ettiği Eflak, Basarebya ve Ege adala­rından geri çekilecek.

Ancak Osmanlı devleti bu yörelerde af ilan edecek, halktan vergi almayacak, halka din mezhep özgürlüğü tanıyacak, Rus hristiyanları ve rahipleri kutsal yerleri serbestçe ziyaret edebilecek.

4)        Ruslar Karadeniz ve Akdeniz'de Osmanlı liman­la­rında serbestçe ticaret yapacaklar, Fransa, İngiltere'ye tanınan kapitülasyonlardan yararlanacak.

5)        Ruslar uygun buldukları yerlerde konsolosluklar açabilecekler. İstanbul'da sürekli elçi bulunduracaklar.

6)        Ruslar, Osmanlı uyruğundaki Ortadokslarla Eflak ve Boğdan beyliklerinin haklarını koruyacaklar.

RUSLARIN KIRIMI İŞGALLERİ VE AYNALIKAVAK TENKİHNAMESİ (SÖZLEŞMESİ) (1779) 

Ruslar Küçük Kaynarca antlaşmasından sonra Kırı­mın işlerine karıştılar. Destekledikleri Şahingirayı han seçtirmek için Kırıma ordu gönderdi. Şahingiray'ı zorla Han seçtirdiler.

Osmanlı Devleti Şahingirayın Hanlığını tanımadı. Sa­vaş tehlikesi belirince Fransa araya girdi, antlaşma ya­pıldı. Antlaşmaya göre

1)       Ruslar kırımda askerlerini çekecekler.

2)       Osmanlı Devleti de Şahin Girayın Hanlığını tanı­yacak.

OSMANLI RUS VE AVUSTURYA SAVAŞLARI (ZİŞTOVİ – YAŞ ANTLAŞMALARI)

Nedenleri

1)        Rusyanın Kırımı kendisine bağlamak için Kırıma ordu göndermesi

2)        Rus çarı II. Katerine ile Avusturya Kralının Os­manlı devletini paylaşma planları. Bu paylaşma pla­nına göre:

a)        Hotin, Küçük Eflak, Sırbistan, Bosna, Hersek, Dalmaçya kıyıları Avusturya'nın olacak.

b)        Boğdan ve bir kısım Eflak topraklarında Rusya, Dakya adıyla devlet kuracak.

c)        Osmanlılar Rumeliden çıkarılacak, İstanbul alına­cak Bizans devleti yeniden kurulacak.

3)        Paylaşma planını öğrenen İngiltere'nin Osmanlı devletini kışkırtması

4)        Rusya ve Avusturyanın kuvvetlenmesini isteme­yen Prusyanın Osmanlı devletini kışkırtması.

Osmanlı Devleti Rusya'ya savaş açtı, iki cephede savaşmak zorunda kaldı. Savaşlar sürerken 1. Abdül­hamit öldü, yerine III. Selim geçti (1789).

Avusturya Fransa'da olan 1789'da ihtilal ile ilgilendi.

Avusturya Belgrat'a girdi. Prusya, Avusturya – Rus-ya ittifakının daha fazla ilerlemesini istemiyordu. Prusya Osmanlı devletiyle bağlaşma yaptı. Prusya Avusturya'yı barışa zorlamak için ordularını harekete ge­çirdi. Yerkökü kalesini almak isteyen Avusturya ordusu yenilgiye uğ­radı. Rusya'dan ayrılan Avusturya Ziştovi antlaşmasını imzaladı 1791:

1)        Avusturya savaşta aldığı yerleri geri verecek.

2)        Orsova, Ünna ırmağı çevresi Avusturya'ya bıra­kıldı. 

YAŞ ANTLAŞMASI (1792) 

Rusya Osmanlı Devletinden bir çok kaleleri almıştı. (Bender, Kili, Akkerman) Zişotvi antlaşmasının imzalan­masıyla yalnız kalan Rusya barış istedi. 1792 Yaş Ant­laşması imzalandı:

1)        Kırım'ın Rusya'ya ait olduğu kabul edildi.

2)        Rusya işgal ettiği yerleri boşaltacak, Osmanlı Ef­lak ve Boğdan'a verdiği imtiyazları yenileyecek.

3)        Doğuda Osmanlı – Rus savaşı çıkmadan önceki sınır aynen kalacak.

4)        Ruslar Akdenizde ve Ege Denizinde rahatça tica­retlerini sürdürecekler.

Bu antlaşmayla Osmanlı Devleti'nin gerileme devri sona erdi. Dağılma devri başladı.

DAĞILMA VE ÇÖKÜŞ DÖNEMİ


DAĞILMA (PARÇALANMA) VE ÇÖKÜŞ  DÖNEMLERİNİN PADİŞAHLARI ŞUNLARDIR:

1.        III. Selim (Gerilemenin son, Parçalanma dönemi­nin ilk padişahıdır (1807 – 1808).

2.        IV. Mustafa (1807 – 1808)

3.        II. Mahmut (1808 – 1839)

4.        Abdülmecit (1839 – 1861)

5.        Abdülaziz (1861 – 1876)

6.        II. Abdülhamit (1876 – 1909)

7.        V. Mehmet Reşat (1909 – 1918)

8.        IV. Mehmet Vahdettin (1918 – 1922) 

DAĞILMA VE ÇÖKÜŞ DÖNEMİNİN GENEL ÖZELLİKLERİ 

        Osmanlı Devleti Rusya, İngiltere ve Fransa'nın sömürgeci saldırılarıyla toprak kaybına uğramıştır.

        Osmanlı Devleti topraklarını tek başına koruya­mamıştır. Bu nedenle Avrupalı devletlere karşı denge politikası izlemiştir.

        Avrupalı Devletler Osmanlı Devletinin topraklarını paylaşma politikasını "Şark Sorunu" olarak nitelemişler­dir.

        Osmanlı yönetimi milliyetçilik hareketleriyle toprak kaybını önlemek batılı anlamda hukuki ıslahatlara yö­nelmiş ve meşrutiyet yönetimini kurmuştur.

        Kapitülasyonlar ve Duyun–u Umumiye teşkilatının kuruluşuyla Osmanlı Devleti Avrupalı sanayileşmiş dev­letlerin açık pazarı ve yarı sömürgesi haline gelmiştir. 

OSMANLI – FRANSIZ İLİŞKİLERİ VE NAPOLYON'UN MISIR'I İŞGALİ 

1739 Belgrat antlaşmasının imzalanmasında yararı görülen Fransa'ya 1740 yılında Kapitülasyonlar sürekli olmak koşuluyla genişletilerek verildi. I. Mahmut zama­nında sürekli verilen kapitülasyonlar Fransa'nın diğer devletlerden üstün olmasını sağladı.

Fransa'da 1789 yılında olan ihtilalle yeni bir rejim ik­tidara geldi. Avrupalı devletler bu rejime karşı cephe alır­ken Osmanlı devleti Fransa'ya dost olduğunu gös­ter­mişti. 3. Selim Nizam–ı Cedit yeniliklerinde Fransa'dan destek almıştı. Direktuvar hükümeti zama­nında Fransa, Osmanlı devletine karşı politikasını değiş­tirdi. Mısır'ı al­mayı planladı.

MISIR'IN İŞGALİNİN NEDENLERİ

1)        İngiltere ile yaptığı savaşlarda Hindistan'ı İngilte­re­'den almayı amaçladı. Böylece İngiltere'yi ye­nebi­le­cekti.

2)        Avusturya ve Rusya tarafından yıkılacağını dü­şündükleri Osmanlı topraklarından pay almaktı.

Napolyon Bonopart başkomutanlığında Fransız or­dusu Kahire'yi işgal etti. (1789) İngiltere ve Rusya Os­manlı devletine yardım önerdiler. Rusya yardım amacı ile gel­mesine rağmen Ege'de bazı adaları işgal etti.

Amiral Nelson komutasında İngilizler Fransız do­nanmasını Ebukır limanında yaktı. Napolyon donanma­sının yakılması üzerine Osmanlıyı barışa zorlamak için Akka kalesini kuşattı. Cezzar Ahmet Paşa komutasın­daki Nizam–ı Cedit askerleri Napolyon kuvvetlerini ye­nilgiye uğrattı. Osmanlılar Mısır'a ordu gönderdi. Napolyon Mısır­'dan ayrıldı. İngiliz ve Osmanlı kuvvetleri karşısında zor duruma düşen Fransızlar El – Ariş mu­kavelesini imzaladı 1801

1)        Fransa Mısır'ı boşaltacak

2)        İngilizlerde Fransız askerlerini Fransaya taşıya­cak

İngiltere Mısır'ın önemini kavradı. Stratejik Malta ada­sını aldı. Doğu ticaretini tehdit eden Fransa etkisiz­leşti­rildi. Böylece Osmanlı devletinin kendi gücü ile top­rakla­rını koruyamadığı anlaşıldı.  

XIX. YY. BAŞLARINDA OSMANLI–FRANSIZ, RUS VE İNGİLİZ İLİŞKİLERİ

Avrupa'da meydana gelen olaylar Osmanlı Devletini yakından etkilemiştir. Bu olaylar şunlardır:

1.        Napolyon kendisini İmparator ilân ettiğinde Fransa, İngiltere ve Rusya tarafından tepkiyle karşılandı.

2.        Napolyon Mısır'ın işgali nedeniyle bozulan Os­manlı–Fransız dostluğunu yeniden kurmaya başladı.

3.        İngiltere ve Rusya Avrupa'da rekabet halinde ol­dukları Fransa'nın Osmanlı Devletine yaklaşmasını çı­kar­larına aykırı buldular.

4.        İngiltere ve Rusya Osmanlı Devletine baskı yapa­rak, Osmanlıyı Fransa'dan ayırmayı amaçladılar. III. Se­lim bu baskılara karşı çıktı.

5.        Rusya Osmanlı aleyhine yerleştiği Ege adala­rında, Mora'da, Sırbistan'da, Eflakta ve Boğdan'da Os­manlı aleyhinde panislavizm propagandasına girişti.

OSMANLI – RUS VE İNGİLİZ SAVAŞLARI 

Avrupa'da meydana gelen olaylar Osmanlı–Rus ve Osmanlı–İngiliz ilişkilerinin bozulmasına neden olmuştur. Bu durumun oluşumunda sırasıyla aşağıdaki olaylar ya­şanmıştır.

1.        Fransa'da iktidarı ele geçiren Napolyon Bonapart İmparatorluğunu ilân etmişti. İngiltere ve Rusya Napol­yon'un iktidarını tanımadılar. Bunun üzerine Napolyon İngiltere ve Rusya'ya karşı savaş başlattı.

2.        İngiltere ve Rusya Osmanlı'ya baskı yaparak kendilerinden yana olmasını istediler. Padişah III. Selim Rusya'nın Balkanlar'da izlediği Panislavizm propagan­dası nedeniyle Rusya'ya karşı tepki içerisindeydi. Bu ne­denle III. Selim Rusya'ya güvenmiyordu. Baskılara rağ­men Napolyon'un iktidarını tanıdı. Bunun üzerine İngil­tere ve Rusya Osmanlı Devletine savaş açtı.

3.        Fransa İmparatoru Osmanlı–Rus ve Osmanlı–İngiliz Savaşını fırsat bilerek Rusya'ya savaş açtı ve Rusya'yı yenilgiye uğrattı. Bu savaşın sonunda Tilsit antlaşması imzalandı. Napolyon Bonapart antlaşmada Rusya'nın Osmanlı Devletinden toprak almasını kabul etti. II. Mahmut Fransa'nın bu ikili politikasına tepki göte­rerek Rusya ile Bükreş Antlaşmasını imzaladı. 

BÜKREŞ ANTLAŞMASI (1812)

1.        Ruslar Eflak ve Boğdanı geri verdi. Besarabya Rusya'ya kaldı.

2.        Prut nehri sınır oldu. Ruslar Tuna'da serbest tica­ret yapacak.

3.        Sırplar içişlerinde serbest bırakılacak.

Not:

        Bükreş antlaşması Sırpların Osmanlıya sadece vergi veren bir toplum haline gelmelerine neden oldu. İlk kez Balkanlı bir toplum Rusyanın baskısıyla ayrıcalık ka­zandı.

        Ruslar Tuna'da ticaret gemisi görüntüsü altında askeri gemi dolaştırmaya başladılar. 

OSMANLI DÖNEMİNDE ULUSÇULUK HAREKETLERİ

SIRP İSYANI (1806 – 1830): 

Sırbistan Fatih zamanında Osmanlı devletine katıl­mıştı. Osmanlıların Hristiyanlara din ve kültürel özgürlük­lerine karışmamaları Sırpların devlete bağlı kalmalarına yardımcı olmuştu. XVIII yy. boyunca Osmanlı Rus ve Avusturya savaşları Sırp topraklarında olmuş ve yaşam­ları zorlaşmış ayrıca diğer Avrupalı milletlerle ilişkileri ge­lişmişti.

Osmanlı merkezi yapısının bozulmasıyla Sırbistanı yöneten Dayı denilen yeniçeri kodamanları Sırplara bas­kıda bulunmaya başladılar. Sırplar yönetimden uzaklaş­maya başladılar. Ruslar ve Avusturyalılar Sırplara milliyet ve özgürlük fikirlerini kabul ettirdiler ve kışkırtmaya baş­ladılar. Sırplar Bükreş antlaşmasına da­yanarak Kara Yorgi liderliğinde bağımsızlık istediler. Kara Yorgi Avus­turya'ya kaçtı. Sırpların başına Miloş İbronoviç geçti. Osmanlı devleti Rusya'nın işe karışma­masını ön­lemek için Miloşu prens (baş Knez) olarak ta­nıdı. Yönetimde Osmanlıya bağlı imtiyazlı Sırbistan prensliği kuruldu. (1816) Ruslarla yapılan Edirne antlaş­masıyla (1829) Sırbistan Osmanlıya bağlı, içişlerinde serbest bir devlet haline geldi. Tam bağımsızlığını 93 Harbi sonunda yapı­lan Berlin antlaşmasıyla kazandı (1878). 

YUNAN İSYANI VE YUNAN DEVLETİNİN KURULMASI (1820 – 1829) 

Fransız ihtilalinin fikirlerini benimseyen Rumlar Rus­ya'nın yardımıyla Etniki Eterya cemiyetini kurdular.  Bu cemiyetin esas amacı Bizans devletini yeniden kur­maktı. İstanbul'daki Patrik ve Rusya bu cemiyeti destek­ledi. Aleksandr İplisanti başkanlığında bu cemiyet Rumları is­yana hazır­ladı. Yanya valisi Tepedelenli Ali paşa Rum­lara fırsat vermiyordu.

Tepedelenli Ali Rumların siyasi çalışmalaını II. Mah­mut yönetimine bildirdi. Fakat yönetim bu konuda gerekli dikkatli bir çalışma göstermedi. Tepedelenli Ali Paşanın kendi başına hareket etmesi üzerine, II. Mahmut ceza­landırılmasını istedi. Ali Paşa isyan etti. Bu isyan Rumla­rın rahat çalışmalarına yaradı.

Etniki Eterya başkanı Aleksandr İplisanti Rusya'dan gelecek yardımı da düşenerek Eflak ve Boğdan'da hare­kete geçilmesini uygun gördü. Böylece Romenlerle Sırpları ve Bulgarları isyana katmayı amaçladı. Ancak planları gerçekleşmeyince İplisanti Avusturya'ya kaçtı.

Mora Rumları 1821 ayaklandılar, isyan adalara ya­yıldı.

İsyanın bastırılmasında güçlük çekince Mısır valisi Mehmet Ali Paşadan yardım istendi. Mehmet Ali paşa Mora ve Girit valilikleri k

Yorum Yaz